Ahilik

Ahilik nedir?

“Ahi” kelimesi köken itibariyle Arapça bir kelimedir ve “ihvan” “kardeşim” manalarına gelir. 1930’lu yıllarda Türkiye tarihi üzerine çalışmalar yapan Fransız asıllı Polonyalı Türkolog Jean Deny’ye göre bu kelimenin aslı, Türkçe kökenli “akı” kelimesidir.

Sözlük anlamından yola çıkılarak, ahilik nedir ve ahilik teşkilatı kavramının üç aşağı beş yukarı, iktisadi ve içtimai (toplumsal) manası çözülebilir. Bu pencereden bakıldığında ahilik; iktisadi ve içtimai manada ticari hayatta aynı iş koluna mensup esnafların bir çeşit ‘kardeşlik’ örneği göstererek bir araya gelmeleri şeklinde tanımlanabilir.

Ahilik kavramı, daha çok İslam dünyasıyla ya da İslami motiflerle birlikte düşünülse de, ahilik ya da ahi olma sadece bize has bir durum değildir. Anadolu’nun kapılarının Türkler’e açılmasıyla, Anadolu’da hem İslamiyet’i yaymak, hem de Müslüman esnafın teşkilatlanmasını sağlamak amacıyla, önce Selçuklular daha sonra Osmanlılar’da bu tip bir iktisadi ve toplumsal bir örgütlenme görülür. Ancak, yinelemekte fayda vardır ki, ahilik bize has bir durum değildir.

Osmanlı tarihini etraflıca ele alıp inceleyen Prof. Dr. İlber Ortaylı, Son İmparatorluk Osmanlı adlı kitabının bir bölümünde ahilikten bahsetmiş ve şöyle demiştir: “Ahilik, meslek birlikleri, meslek loncaları, meslek dayanışmaları evrensel bir olaydır. Medeni her toplumda evrensel bir olaydır. Tabi bunun (ahilik kavramının) bizim kendimize göre renkleri vardır.”

Ahiliğin bize has rengi, bu kavramın bizde İslamiyet nedeniyle İslami motifler içermesidir. Dini ve mistik bir hava taşımasıdır. Ahilerin aynı zamanda mensup oldukları tarikatın büyüklerinden edindikleri İslami terbiye ile İslam’ı yaymaya çalışmaları, Müslüman esnafı ticari hayatta içtimai hale getirmeleri ve bu örgütlenmeye gayri müslim unsurların alınmaması, bu düşüncemizi az çok destekleyen örneklerdendir.

Peki, ahiliği İslam dünyasından başka uygulayan yok mudur? Bu kavramın evrensel bir kavram olduğu bilindiğine göre, dünya üzerinde örnekleri muhakkak ki vardır. Öncelikle tarihi belgeler incelendiğinde Osmanlı’dan önceki en büyük imparatorluk olan Roma İmparatorluğu’nda ahilik teşkilatı benzeri bir uygulamaya gidildiği görülür. Bu uygulamaya Roma İmparatorluğu’nda collegium denir ve işleyişi aşağı yukarı bizdeki gibidir. Ortaçağ’ın karanlık Avrupa’sında bile bu uygulama vardır ve fraternite olarak adlandırılır.

Adı ahilik, collegium ya da fraternite olsun, bu oluşumun tek yararı iktisadi pencereden bakılırsa anlaşılmaz. Mensuplarının, birlikte hareket edip, ortak bir karar almaları demokratik ortamın çalışmasına bir katkıdır. Yine adını yukarıda andığımız kitaba baktığımızda İlber Ortaylı bu konuda şöyle bir not düşmüştür: “Meslek örgütleri içtimai ahengi sağlar. Evvela insanlar bir araya gelir ve bir kontrol altına girerler. Ortaçağ’ın ekonomik şartları, bunların çalıştıracakları adam sayısı üretecekleri malın miktarını sınırlar. Çünkü fazla mal üretimi rekabet ve yıkım getirir. Ne fazla mal üretilsin, esnafın malı çürüsün, ziyan olsun; ne de az üretilsin, millet sıkıntı çeksin. Bu istenmez. Lonca o yüzden dengeyi sağlayan bir unsurdur.”

İşte bir yazı boyunca anlatılmaya çalışılan ahilik kavramının, iktisadi ve toplumsal manası ve faydaları kabaca budur.

 

KAYNAK: Son İmparatorluk Osmanlı, Prof. Dr. İlber Ortaylı, Timaş Yayınları 2. Baskı (2006) s.93-104

Ahilik
4 3.5

Ne aradılar:

  • ahilik
  • ahilik nedir
  • ahilik tekilat
  • ahiliğin ekonomiye faydaları

Bir cevap yazın

E-posta hesabınız yayımlanmayacak. Gerekli alanlar * ile işaretlenmişlerdir