Merkez Bankası’nın Faiz Politikası ve İşleyişi

Genel anlamda baktığımızda likidite yönetimi gerçekleştiren merkez bankası, piyasadaki kısa vadeli faizlerin kendi belirlediği faizlere yakın olmasını sağlamak için likidite yönetimi yapmaktadır. Faiz oranlarında meydana gelen değişiklikleri gerçekleştirebilmek için etkin bir zorunlu karşılık oranı politikası uygulamaktadır.

Likidite yönteminde kullanılan bir diğer araç reeskont oranlarıdır. Reeskont oranları, merkez bankasının dönem dönem başvurduğu likidite araçları içerisinde yer alır. Senetli alışverişlerin çok fazla yapıldığı, ticari hayatta çek kullanımının nispeten düşük olduğu ekonomilerde reeskont oranları etkilidir. Açık piyasa işlemlerinde özellikle repo ve ters repo araçları etkindir. Merkez bankası likidite yönetiminde efektif olarak repo ve ters repo işlemlerine de yer verir.

Faiz; merkez bankasının elindeki en önemli araçlardan biridir. Faiz politikası birçok merkez bankaları tarafından sıkça kullanılır. Faize keynesyen teorisi üzerinden baktığımızda, reel sektör üzerinde faizlerin çok büyük etkisinin olduğu görülür. Diğer taraftan ücretler üzerindeki etkisi, enflasyon oranı üzerindeki etkisi ve ödemeler bilançosu üzerindeki etkisi de sıralanabilir. Yani faizler makroekonomik değişkenlerde oldukça etkili bir kavramdır. Merkez bankası faizleri değiştirerek GSYİH , döviz kuru ve enflasyon üzerinde etkide bulunur. Merkez bankası faize bu kanallarla odaklanır. Ayrıca merkez bankası bankalardaki mevduat faizine, kredi faizine, devlet iç borçlanma faizine doğrudan bir etki yapamaz.

Kısa vadeli faiz, bankaların kendi aralarında uyguladıkları faiz ya da bankaların merkez bankası ile fon alışverişinde uygulanan faizdir. Kısa vadeli faiz oranına merkez bankasının doğrudan müdahale etme hakkı yoktur. Merkez bankası bankalarla fon alışverişinde bir faiz oranı belirler. Bu faiz oranını değiştirip bankaların kendi aralarındaki fon alışverişlerini etkilemeye çalışır. Mesela merkez bankası faiz oranına %8 der, teknik olarak diğer bankalarda bu faiz oranından etkilenir.

Merkez bankası faizleri belirlerken borç alma ve borç verme faizini kullanır. Bu ikisi arasında kalan mesafeye de faiz koridoru denir yani borç verme faizi %9, borç alma faizi %6 ise bu arada kalan %3 lük kısım faiz koridorudur.

Borç verme faizi; bankalar merkez bankasına müracaat ettiği zaman merkez bankasının uyguladığı faiz oranıdır. Borç alma faizi ise; bankaların merkez bankasına fonlarını yatıracağı zaman uygulanan faiz oranıdır. Borç verme faizi her zaman borç alma faizinden yüksek olmalıdır. Bu faiz oranları genellikle likidite sıkışıklığı ve bolluğu olunca uygulanan faiz oranlarıdır.

Merkez bankası faiz oranlarını bilindiği üzere piyasa koşullarına göre belirler. Faiz oranlarını değiştirmek istiyorsa enflasyona, döviz kuruna, yabancı sermaye girişi ve çıkışına, cari açığa bakar. Piyasa gidişatına göre merkez bankası daha önceden de bahsettiğim gibi faiz koridorunu kullanır. Şartlara göre faiz koridorunu aşağı ve yukarı yönlü kaydırır.

Şartlara ve uyguladığı birçok politika neticesinde merkez bankası bazen faiz koridorunu genişletme ve daraltma yoluna da gidebilir. Merkez bankası borç verme faizini yükseltir, borç alma faizini sabit tutarsa büyük ihtimal piyasalarda bir enflasyonist baskı var demektir. Yani borç alma faizini sabit tutarak yabancı sermaye girişinin döviz kurları üzerindeki etkisini minimize eder diğer yandan borç verme faizini yükselterek enflasyonu düşürmek ister. Borç verme faizini sabit tutar borç alma faizini aşağıya çekerse eğer burada da cari açığın yüksek oluşundan reel kur girişini arttırıp durumu düzeltmeye çalışır.

Görüldüğü üzere merkez bankasının uyguladığı faiz politikası biraz karışık olsa da faiz oranlarını birçok mekanizma dâhilinde belirli aşamalarla ve ekonometrik analizlerle en ince ayrıntısına kadar piyasa koşulları neticesinde kademeli olarak indirmeye ve arttırmaya çalışır.

Gökhan Aktoprak

Yazıyı Değerlendirin!

Ne aradılar:

  • merkez bankası faize nasıl müdahale eder
  • fed faizi sabit tutarsa ne olur
  • 2016 yılı merkez bankasının uyguladığı para politikası
  • bankaların kendi aralarındaki faiz anlaşması
  • bankaların merkez bankasından borç alması

“Merkez Bankası’nın Faiz Politikası ve İşleyişi” için 2 yanıt

  1. Merhaba Gökhan Bey, Bu son tartişmalar üzerine ne düşünüyorsunuz? MB faiz düzeyini nasıl tutar. uzun vadede faiz indirimine gider mi acaba? Bu piyasalar ve dövizi nasıl etkiler? Teşekkürler.

    1. Merhaba Ramazan Bey , Merkez Bankası faiz politikasını sadece enflasyon üzerinden değil, birçok değişkenler üzerinden belirlemekte. Bu nedenle de siyasi baskılara maruz kalmaktadır. Merkez Bankası cari açık sorunu düzelme ivmesine geçtikçe,döviz kuru hedeflenen dalgalanma dışına çıkmadıkça ve ülkemizde siyasi etkiler neticesinde oluşan olumsuz hava riski olmadıkça uzun vadede faizleri indirebilir. Yalnız ülkemizde birçok ekonomik sorunlar bulunmakta ve bu yüzden merkez bankası sıkı para politikası neticesinde faizi kademeli olarak indirmektedir.
      Faiz düşerse piyasalar olumlu etkilenir. Döviz kuru politikası ülkemizde dalgalı kur rejimi ile belirlenmektedir. Faizin düşmesi ülkeye döviz girişinin sağlanmasına neden olur ve rezervler de kısmen artış görülür. Ayrıca cari açığı düzeltici etki sağlar. Faizin düşmesi hanehalkını daha fazla tüketime teşvik eder ve tekrar enflasyon yükselme eğilimine girer. Bu yüzden kademeli ve istikrarlı bir şekilde merkez bankası faizleri bazı değişkenleri fazla etkilemeyecek şekilde indirir.
      Umarım sorunuza istediğiniz gibi cevap vermişimdir. Ben teşekkür ederim ilginiz için. İyi günler dilerim

Bir cevap yazın

E-posta hesabınız yayımlanmayacak. Gerekli alanlar * ile işaretlenmişlerdir