Yunanistan’da Yaşanan Borç Krizi ve Kurtarma Paketleri

0
2794

Avrupa’nın yaramaz çocuğu ve hasta adamı Yunanistan

11 milyona yakın nüfusu, 131,940 km² yüzölçümü, adaları ve köklü tarihi ile bilinen Yunanistan’ın bir gün AB’nin hasta adamı olacağı kimin aklına gelebilirdi ki?

Son yıllarda Yunanistan, 2001 yılı başında Avrupa Birliği’nin ortak para birimi Avro’yu kabul etmesi ve Avro Alanı’na dahil olmasından bu yana görülen en büyük ekonomik krizle mücadele ediyor.

AB ile Yunanistan arasında ekonomik anlamdaki entegrasyon, 1961 yılında serbest ticaret anlaşmasının imzalanmasıyla başlamıştır. 1980 yılına kadar AB, Yunanistan’ın en büyük ticari ortağı olmasına rağmen Yunanistan’ın ekonomik gelişmesi, birliğe üye diğer ülke ekonomilerinin gerisinde kalmıştır. 1981 yılında Yunanistan’ın Topluluğa katıldığı zaman kişi başına düşen GSYH, AB ortalamasının %68’i olarak, birliğe üye ülkeler arasında İrlanda’dan sonra en düşük oran olmuştur. Üyeliğin ilk on yılında AB ülkelerinden yüksek bir rekabete maruz kalmış olan Yunanistan’ın bu durumu, ekonomik istikrarı sağlama çabalarına engel olan yerel popülist politikalarla birleşerek, ülkenin ekonomik performansını düşürmüş ve diğer ülkelerle Yunanistan arasındaki olumsuz yönde ekonomik fark meydana getirmiştir. Başarılı bir makro ekonomik istikrar program uygulamasıyla, üyeliğinin ikinci on yılında ülkenin ekonomik performansı önemli biçimde artmıştır. Avroya üyelik AB’nin mali ve parasal politikası için yakınlaşma kriterlerine bağlı olmayı gerektirmiş ve 1990’larda Yunanistan’ın ekonomik politikası için bir dış disiplin sağlamıştır. Ayrıca, AB’nin bölgesel politikaları çerçevesinde ekonomik ve sosyal uyumun oluşturlması için sağladığı fonlardan en çok yararlanan ülke Yunanistan olmuştur.

Ülkenin, 90’lı yıllarda çizdiği başarılı portre, 2000’li yıllara gelindiğinde yerini dalga dalga bir çöküşün başlangıcına bırakmaya başlamıştır.

IMF’nin yayımladığı verilere göre, Yunanistan’ın borç stoku, 2000-2008 yılları arasında GSYH’nın %100’ü dolayında gerçekleşmiştir. Bu dönem zarfında ülke ortalama %4 büyümüş ve faiz oranları da makul seviyelerde kalmıştır. Yunanistan ekonomisindeki büyümeye rağmen, söz konusu tarihler arasında mali denge bir türlü sağlanamamıştır.

15 Eylül 2008’de 150 yıllık dev finans kuruşu Lehman Brothers’ın iflasına kadar olan süreçte, büyüyen bütçe açıkları ile zaman zaman aynı orantıda, zaman zaman ise daha hızlı artan bir GSMH’ya sahip olan Yunanistan ekonomisinin borç oranı, düşük görünmekte, ülkede bir güven krizine neden olmamakta ve mevcut olumsuzlukları gizlemekteydi. Lehman Brothers’ın iflası ile tüm dünyanın sarsılmasından sonra Yunanistan’da gerçekler tüm çıplaklığıyla ortaya çıkmış ve bunun sonucunda bütçe açıkları, ekonomide tasarrufların azalması, yatırımların düşmesi, üretmeden tüketmenin yaygınlaşması, ihracatın azalması ve ithalatın artmasına neden olmuştur.

2009 yılının Kasım ayında, Ekim ayında iktidara gelen yeni hükümetin bütçe açığının GSYİH’ya oranını %12,7 olarak açıklaması, bir önceki hükümetin ise aynı oranı %5 olarak bildirmesi sonucu istatistiklerde Yunanistan’ın AB istatistik kurumu Eurostat’ı eksik verilerle yanılttığı gerçeğinin ortaya çıkması, bir çok kişiye göre Yunanistan’ın ekonomik krizinin resmi başlangıcı olmuş ve bu olumsuz gelişme, istatistiki verilerin güvenirliği ve şeffaflığının olmaması nedeniyle yatırımcıların güven kaybına sebebiyet vermiştir.

Bu gelişmeler sonucunda hükümetin bütçe açığının GSYİH’ye oranına yönelik beklentisini iki katına revize etmesi Uluslararası kredi derecelendirme kuruluşu Fitch’in 2009 Ekim ayında Yunanistan’ın “A” olan kredi notunu “A-“ye düşürmesine sebep olmuştur. Fitch’in bu yöndeki hareketi, Yunanistan hükümetinin yine aynı ay içerisinde bütçe açığı oranını bir kez daha revize ederek yüzde 12,7 olarak belirlenmesini beraberinde getirmiştir. Kasım 2009’da ise yeni hükümet, sunduğu son 2010 bütçe tasarısında, mali durumu düzeltmek amacıyla bütçe açığının, GSYİH’ya oranını yüzde 9,1’e düşürme hedefi koydu. Bununla birlikte, 2009’daki yüzde 113,4 olan kamu borç stokunun GSYİH’ye oranının, 2010’da yüzde 121’e çıkması öngörülüyordu. Ancak, AB‘nin aynı göstergeler için yaptığı tahminler çok daha kötümserdi. Hükümetin çabaları piyasalardaki kaygının giderilmesinde yeterli olmadı ve ülkenin risk primi arttı. Fitch Yunanistan’da mali kuruluşların ve politika çerçevesinin güvenirliğinin zayıf olması ve kamu finansmanında orta vadeli görünüme ilişkin kaygılar nedeniyle Aralık ayında, ikinci bir indirimle ülkenin kredi notunu “BBB+” seviyesine indirirken, not görünümünü de negatif olarak belirledi. Fitch’i diğer kredi derecelendirme kuruluşları takip etti. Standard & Poor’s ülkenin ihraç ettiği tahvillerin notunu “A-“den, “BBB+”ya düşürdü. Moody’s ise kredi notunu bir kademe düşürerek “A2” seviyesinden, “A1”e çekti.

2 Mayıs 2010 tarihinde Avro Bölgesi ekonomi ve maliye bakanlarının, IMF’nin de katkısıyla 110 milyar avroya ulaşan üç yıl süreli Yunanistan’ı kurtarma paketine onay vermesi ülkede halkı tarafından olumlu karşılanacağı düşünülürken, paket içeriğinin temelde harcamaların kısılmasına, gelirlerin artırılmasına ve yapısal mali reformların üstlenilmesine yönelik kemer sıkma politikalarına dayanması, kamu ve özel sektör çalışanları, işçiler, emekliler, öğrenciler ve halkın birçok kesimi tarafından tepkilere yol açmıştır. Ülke halkı, Şubat, Mart ve Mayıs aylarında da ülke çapında yapılan grevler ve protesto gösterileri ile tepkilerini göstermişlerdir.

Destek paketinin içeriği; IMF, Yunanistan’a üç yıllık bir stand-by anlaşması karşılığı olarak 30 milyar avro sağlayacak, Avro Bölgesi üyeleri ise genel finansman paketine 80 milyar avro katkıda bulunacaklardır. Bunun yanında ülke hükümetinden, ücretlerin ve emekli maaşlarının program süresince nominal olarak dondurulması, yüksek emekli aylıklarında kesinti yapılması, Paskalya, Noel ve yaz ikramiyelerinin kaldırılması, kamuda istihdamın azaltılması, kamu kurumlarına yapılan ödeneklerin azaltılması, KDV oranı ile bazı tüketim mamullerinde özel tüketim vergilerinin artırılması gibi harcama ve gelir tedbirlerinin alınması istenmiştir.

2012 Aralık ayına gelindiğinde Yunanistan’ın halen krizden çıkamayışı Avro Bölgesinde yaşanan endişenin şiddetlenmesine sebep olmuş ve aylarca yapılan toplantılar sonucunda AB Komisyonu, IMF ve Avrupa Merkez Bankası delegelerinden oluşan Troyka tarafından ülkeye 130 milyar avro değerinde ikinci bir kurtarma paketi verilmesi gerektiği kararlaştırılmış ve de tasarı onaylanmıştır. Bu tasarıya göre yardım paketinin ilk ve ikinci dilimini oluşturan 43,7 milyar euro, dilimler halinde serbest bırakılabilecektir. Öngörülen bu tutarın 10,6 milyar euro’luk bölümünün bütçe finansmanı, 23,8 milyar euro’sunun bankalara sermaye takviyesi olarak 2013 ocak ayı içersinde serbest bırakılacağı ve kalan 9,3 milyar euro’nun ise Atina’nın taahhüt ettiği vergi reformunu hayata geçirmesi şartıyla 3 taksit halinde 2013’ün ilk çeyreğinde ödenmesi planlanmaktadır. Bu yardım paketinin temel amacı Euro Bölgesi maliye bakanları ve yardımcılarının yaptıkları toplantılarda da sürekli gündeme getirilen, 2020 yılına kadar Yunanistan’ın borçlarının GSYH’ya oranının daha sürdürülebilir bir seviye olan yüzde 120’ye çekilmesidir. 2012 yılında yüzde 160 olarak gerçekleşen bu oranın 2013 yılında yaklaşık yüzde 190’ı bulması bekleniyor.

Uluslararası Kredi Derecelendirme Kuruluşları da 2012 yılı içerisinde Yunanistan’a verilen kredi notlarında zaman zaman değişikliğe gitti. Fitch, 22 Şubat’ta da, ”Yunanistan’ın yakın vadede yüksek olasılıkla temerrüte düşeceği” gerekçesiyle ülkenin uzun vadeli kredi notunu ”CCC”den ”C”ye, 9 Mart’ta da, Yunan hükümeti ve Avro Bölgesi yetkililerinin Yunanistan’ın tahvillerinin takas programının süreceğini teyit etmesinden sonra bu ülkenin uzun vadeli kredi notunu ”C”den ”sınırlı temerrüte” düşürmüştü. 14 martta ise yapılan açıklama ile Fitch, Yunanistan’ın yabancı ve yerel para cinsinden uzun vadeli kredi notunu, özel sektör kreditörleriyle yaptığı tahvil takas anlaşmasında, tarihteki en büyük borç silme operasyonundan sonra ”sınırlı temerrüt”ten ”B-”ye yükselttiğini açıkladı.1 18 Aralık 2012 tarihinde ise Uluslararası kredi derecelendirme kuruluşu Standard & Poor’s (S&P) Yunanistan’ın uzun vadeli kredi notunu 6 seviye birden yükselterek “seçici temerrüt düzeyi olan SD’den istikrarlı geleceği temsil eden “B-” düzeyine getirdi. S&P’nin bu notu Yunanistan’ın iflasın eşiğinden gittikçe daha istikrarlı bir yapıya döndüğü şeklinde yorumlandı.2

Son olarak Ülkede 2012 yılında gerçekleşen ve 2013 yılında öngörülen bazı temel ekonomik göstergelere bir göz atalım.

2012 yılında %6,5 olarak şekillenen resesyonun, 2013 yılında %4,5’e gerilemesi bekleniyor. Yani 2013 yılında daha az oranda da olsa resesyonun devam edeceği öngörülüyor. Diğer yandan 2012’de 194 milyar Euro olarak şekillenen Gayri Safi Yurtiçi Hasıla’nın ise 2013 yılında 189 milyar Euro olarak şekillenmesi tahmin ediliyor. 3

İşsizlik oranlarındaki olumsuz artışın 2013 yılında da devam etmesi öngörülürken, 2012 yılında ortalama %22,4 olarak şekillenen işsizliğin 2013’te %22,8’e yükselmesi öngörülüyor.

İhracatta önemli artışın beklendiği 2013’te, 2012 yılında %1 artan ihracatın %2,6’ya yükselmesi bekleniyor. 2012 yılında eksi %7,7’lere kadar gerileyen tüketimin ise 2013 yılında eksi rakamlarda seyretmesi ve eksi %7 olarak şekillenmesi tahmin ediliyor.

Bütçenin hedeflerine göz atıldığında 2012’de 400 milyon Euro gelir elde edilen özelleştirmelerden 2013 yılı içerisinde 2,6 milyar Euro gelir edilmesi planlanıyor.

2013 yılında Yunanistan’ın yıllık gelirinde ufak bir azalma yaşanması ve 2012’de 52,3 milyar Euro olarak şekillenen yıllık gelirin 51,4 milyar Euro’ya gerilemesi bekleniyor. Harcamalarda ise 6 milyar Euro düzeyinde bir azalma yaşanması öngörülürken 2012 yılında 68,7 milyar Euro olan devlet harcamalarının 2013’te 62,6 milyar Euro’ya düşürülmesi hedefleniyor.

Son olarak 2012 yılında 16,3 milyar Euro olarak şekillenen bütçe açığının 2013 yılında 11,1 milyar Euro’ya kadar düşürülmesi öngörülüyor.

Yazar: Erdem PINAR’a Teşekkürler

12.01.2013

1 http://www.sabah.com.tr/Ekonomi/2012/03/14/fitch-yunanistanin-notunu-artirdi

2 http://turkish.cri.cn/781/2012/12/19/1s145053.htm

3 http://www.azinlikca.net/bati-trakya-haber/rakamlarla-yunanistan-2013-ekonomi-12312012.html

Yunanistan’da Yaşanan Borç Krizi ve Kurtarma Paketleri
1 1

Ne aradılar:

  • yunanistanı kurtarma paketleri
  • kurtarma paketi nedir
  • yunanistan ekonomi krizi tez
  • yunanistan kurtarma paketleri
  • YUNANİSTANA UYGULANAN İLK KURTARMA PAKETİ
Paylaş